دولت چین در حال بررسی طرحی گسترده برای اعمال محدودیتهای صادراتی بر فناوریهای پیشرفته هوش مصنوعی است که میتواند شامل ممنوعیت تولید تراشههای شرکتهای داخلی در کارخانههای TSMC تایوان، محدود کردن دسترسی خارجی به مدلهای زبانی و کنترل شدیدتر روی تملیک شرکتهای فناوری توسط خریداران خارجی شود.
مشورت با غولهای فناوری برای مهار خروج فناوری
به گزارش فایننشال تایمز، وزارت تجارت چین (MofCom) طی جلساتی با شرکتهای داخلی هوش مصنوعی و نیمهرساناها از جمله علیبابا، بایتدنس و شیپو (Zhipu) درباره راههایی برای جلوگیری از انتقال فناوریهای راهبردی به خارج از کشور یا قرار گرفتن آنها تحت کنترل کشورهای غربی گفتگو کرده است. نهادهای نظارتی به دنبال محدود کردن انتقال دادههای آموزشی حیاتی هوش مصنوعی به خارج از چین و همچنین restric کردن دانلود وزن مدلها (Model Weights) توسط کاربران خارجی هستند.
مشتریان خارجی همچنان میتوانند به صورت ریموت به خدمات و مدلهای هوش مصنوعی چینی دسترسی پیدا کنند و شرکتهای چینی از این طریق درآمدزایی خود را ادامه میدهند. اما محدود کردن دانلود وزن مدلها میتواند پیامدهای جدی برای صنعت هوش مصنوعی چین داشته باشد. شرکتهایی مانند دیپسیک (DeepSeek) و مونشات (Moonshot) مدلهای باز-وزن (Open-Weight) ارائه میکنند که کاربران میتوانند آنها را دانلود، در زیرساختهای خود مستقر کنند و برای کاربردهای خاص شخصیسازی نمایند. این مدل در حالی که مدلهای پرچمدار شرکتهایی مانند آنتروپیک و OpenAI بسته باقی ماندهاند، مزیت رقابتی قابل توجهی برای چین رقم زده است؛ مزیتای که اکنون در آستانه از دست رفتن قرار دارد.
ممنوعیت تولید تراشه در TSMC؛ بحثبرانگیزترین پیشنهاد
یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای این طرح، احتمال ممنوع کردن تولید پردازندههای پیشرفته مبتنی بر طراحی شرکتهای چینی مانند علیبابا، بایتدنس و هواوی توسط سازندگان خارجی تراشه و در رأس آنها TSMC است. این پیشنهاد از آنجا حساسیت بالایی دارد که TSMC از نظر پیشتازی فناوری فرآیند تولید، فاصله قابل توجهی با SMIC (بزرگترین سازنده تراشه چینی) دارد.
از یک سو، این تصمیم تضمین میکند که SMIC سفارشهای کافی برای تأمین هزینههای تحقیق و توسعه و توسعه زیرساختهای خود دریافت کند. اما از سوی دیگر، شرکتهای چینی از دسترسی به سختافزار بهتر و پیشرفتهتر که تنها در TSMC قابل تولید است محروم میشوند. این یک معمای استراتژیک پیچیده برای پکن است.
سختگیری بر تملیکهای خارجی و بستن حفرههای قانونی
در یک محور جداگانه، دولت چین در حال بررسی کنترلهای شدیدتر بر تملیک شرکتهای فناوری راهبردی توسط خریداران خارجی است. این محدودیتها شرکتهایی را که روی فناوریهای هوش مصنوعی عاملی (Agentic AI) کار میکنند نیز پوشش میدهد. بخشی از انگیزه این اقدام، بستن حفره قانونی است که به زعم پکن، به متا اجازه داد شرکت چینی مانوس (Manus) را به قیمت ۲ میلیارد دلار تملیک کند. مقامات چینی متعاقباً دستور لغو این معامله را صادر کردند.
تأثیرات دوگانه بر جایگاه جهانی چین
این اقدامات با هدف نگهداشتن دستاوردهای پیشگام هوش مصنوعی در داخل چین طراحی شدهاند؛ چرا که رقابت با آمریکا در حوزه هوش مصنوعی پیشرو و سختافزار پیشرفته روزبهروز تشدید میشود. اما این رویکرد یک چالش اساسی دارد: محدود کردن گسترش استانداردهای هوش مصنوعی چین در سطح جهانی، میتواند جایگاه بینالمللی این کشور را در بلندمدت تضعیف کند.
این محدودیتهای احتمالی ممکن است در نسخه بعدی فهرست فناوریهای ممنوع یا محدودشده برای صادرات چین گنجانده شوند. این فهرست در حال حاضر شامل مواد خاک کمیاب، فناوریهای پردازش آنها و چندین فناوری تولید باتری لیتیوم-یون است و نشاندهنده رویکرد پیوسته پکن به سمت حفاظت از داراییهای فناوری راهبردی است.
اگر این محدودیتها نهایی شوند، چین مسیر جدیدی را در سیاست فناوری خود طی خواهد کرد؛ مسیری که حفظ فناوری بومی را بر گسترش نفوذ جهانی ترجیح میدهد و میتواند نقشه راه رقابت فناوری میان دو قدرت بزرگ جهان را برای سالهای پیشرو بازتعریف کند.
