مستند ایتالیایی-سوئیسی آناتومی یک پرتره (Anatomia di un Ritratto) روز 4 سپتامبر در بخش Venetian Nights از برنامه Venice Days جشنواره فیلم ونیز، نخستین نمایش جهانی خود را خواهد داشت.
زندگی پرمخاطرهای که موزه را برای مردم باز کرد
سوژه فیلم، فرناندا ویتگنس، نخستین مدیر زن یک موزه در ایتالیا بود که در دوران جنگ جهانی دوم پیناکوتکا دی بررا در میلان را رهبری کرد. او در بازسازی فرهنگی پس از جنگ نقش محوری داشت، در برابر رژیم موسولینی موضع گرفت، به پناه دادن به افراد در معرض تعقیب پرداخت و پس از محکومیت به ۲۰ سال زندان توسط دادگاه فاشیستی، با پایان جنگ آزاد شد. برای آشنایی بیشتر با تاریخچه موزه میتوانید به صفحه Pinacoteca di Brera در ویکیپدیا مراجعه کنید.
روایت فیلم: پژوهش، اجرا و حافظه
فرانچسکو کلیریچی و ماتیا کولومبو، کارگردانان فیلم، با موجودی محدود از مدارک آرشیوی—چند عکس، نامههای فرناندا و یک کلیپ ویدیویی پنجثانیهای—تصمیم گرفتند از فرم مرسوم بیوپیکها فاصله بگیرند. آنها در استودیویی بازیگر سارا دراگو و تاریخنگار هنر جووانا جینکس را گرد هم آوردند تا صدای فرناندا را از دل نامهها و پژوهشهای چندساله بیرون بکشند؛ رویکردی که فیلم را به دیداری میان حافظه، پژوهش و اجرا تبدیل میکند.
کلیریچی میگوید ترجیحشان بر این بوده که خلاهای تاریخی را اجباری پر نکنند و بهجای آن نشان دهند چه اتفاقی میافتد وقتی پژوهشگر و بازیگر دست به بازخوانی یک زندگی میزنند. حاصل، نه بازسازی صرفِ زندگینامه، که مواجههای زنده میان نسلها و تفاسیر گوناگون از شخصیت فرناندا است.
«مرثیهای برای بیوپیک»؛ بازاندیشی در حافظه جمعی
کارگردانان فیلم را نوعی «مرثیه برای بیوپیک» توصیف کردهاند؛ فیلمی که تلاش میکند به جای ارائه روایتِ کامل و خطی از یک زندگی، معنای آن زندگی را در زمان حال نشان دهد و آرشیو و بازسازی تاریخی را به گفتگویی درباره مسائل معاصر تبدیل کند. این خوانش، امکان پرداختن به حافظه جمعی، نقش نهادهای فرهنگی و خطرِ بازگشت افکار فاشیستی را فراهم میآورد.
چرا داستان فرناندا ویتگنس امروز اهمیت دارد؟
ماتیا کولومبو به این نکته اشاره میکند که پیناکوتکا دی بررا بیش از یک مجموعه از آثار هنری، نهادی طراحیشده برای تعامل با شهر و شهروندان است؛ موزهای که کارگاه، نمایش و تجربه تولید میکند و نه صرفاً جاذبهای توریستی. رویکرد فرناندا به هنر بهعنوان خدمتی عمومی و سیاسی—مجموعهای از ارزشهای مشترک که باید حفظ و برای مردم در دسترس بماند—در شرایطی که گرایشهای راست افراطی و تضعیف نقش نهادهای فرهنگی در برخی نقاط جهان قوت میگیرد، بازخوانی مهمی به شمار میآید.
ساختار تولید و همتولید
«آناتومی یک پرتره» محصول Rossofilm به تهیهکنندگی مارکو مالفی چیندیِمی است و با مشارکت Luce Cinecittà و Lab 80 Film تولید شده؛ همتولید آن با Rough Cat و RSI – Radiotelevisione Svizzera انجام گرفته است. پروژه نمونهای از همکاریهای بینالمللی در سینمای مستند است که به مسائل تاریخی و فرهنگی میپردازد.
انتظارها از فیلم؛ محورهای گفتگو
تماشاگران و منتقدان در ونیز با اثری روبهرو خواهند شد که از فرم کلاسیک زندگینامه فاصله میگیرد و بازخوانی یک زندگی را در قالبی پژوهشی و اجراگرایانه ارائه میکند. این رویکرد میتواند پرسشهایی را پیش بکشد، از جمله:
- چه شاخصههایی روایت تاریخی را شکل میدهند و چه چیزهایی حذف میشوند؟
- نقش پژوهشگر و مداخله هنری در ساخت حافظه جمعی چیست؟
- چطور میتوان میراث فرهنگی را در مواجهه با تهدیدهای سیاسی معاصر حفظ و دفاع کرد؟
نمایش در Venice Days فرصتی است تا گفتگویی بینالمللی درباره میراث فرهنگی، مقاومت مدنی و نقش زنان در حفظ و بازتولید فرهنگ عمومی ادامه یابد.
