اصغر فرهادی در سارایوو: چرا مادری در افغانستان با مادرتان فرق دارد؟
اصغر فرهادی هنگام دریافت جایزه افتخاری قلب سارایوو، نقش رسانهها و برخی سیاستمداران در برجستهکردن «تفاوت» و گسترش «نفرت» را نقد کرد و پرسید: «چرا فکر میکنید عشق مادری در افغانستان با عشق مادرتان فرق دارد؟» او این سؤال ساده را ابزاری برای هشدار آورد که تفاوتهای سطحی نباید مانع درک مشترک انسانی شود.
انسانیت؛ پل ارتباط میان فرهنگها
فرهادی اشاره کرد آثاری مانند فیلمهای اوزو یا کوروساوا به واسطه تمرکز بر انسانیت، مخاطبان فراملی جذب میکنند، حتی اگر بیننده شناخت عمیقی از فرهنگ سازنده نداشته باشد. او تأکید کرد تمرکز رسانهها و برخی سیاستورزان بر تفاوتها، فهم مشترک را ضعیف میکند و فضای عمومی را به سمت فاصلهگذاری و نفرت نکشاند.
مثالی درباره واکنش به تراژدی
فرهادی تصویری از واکنشهای عاطفی ارائه داد: وقتی بمبی در افغانستان منفجر میشود و ۱۰ کودک کشته میشوند، برخی واکنشها نشان میدهد که آن کودکان «متفاوت» محسوب میشوند. او یادآوری کرد طعم عشق مادری در همه جا یکسان است؛ تنها شیوههای بروز آن متفاوتاند.
سینمای محلی؛ مسیر رسیدن به جهانیشدن
فرهادی بار دیگر تأکید کرد هرچه فیلم ریشهدارتر در زندگی روزمره مردم باشد، فهم جهانی آن سادهتر میشود. او گفت وقتی فیلمی محلی ساخته شود و بر انسانیت تکیه کند، مخاطب جهانی آن را خواهد فهمید؛ نمونههای عملی این دید را میتوان در آثار خودش مثل «جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» دید که هم در ایران و هم در سطح بینالمللی موفق شدند.
زبان، واژهپردازی و خلق شخصیت
اهمیت ساختن واژگان و لهجههای متمایز برای هر شخصیت از دیگر نکات مورد تأکید فرهادی بود. او از فیلمهایی انتقاد کرد که همه شخصیتها یک شکل حرف میزنند و گفت باید در سینما واژگان متنوع ساخته شود تا شخصیتها واقعیتر به نظر برسند.
هشدار نسبت به خطرات موفقیت
فرهادی به فیلمسازان جوان توصیه کرد دنبال موفقیت بیرونی نروند و تجربهٔ فیلمسازی را فدای نتیجههای قابلپیشبینی نکنند. او موفقیت را «خطرناک» دانست، زیرا ممکن است فاصلهای میان فیلمساز و مردم ایجاد کند و رسانهها با بزرگنمایی این فاصله، امکان اشتباهکردن و تجربهآموزی را بگیرند.
نکات عملی برای فیلمسازان جوان
- فیلم برای موفقیت نسازید؛ فرایند را دوست داشته باشید و در تجربه بمانید.
- شخصیتها را از دل زبان و فرهنگ بسازید، نه از کلیشهها.
- محلی بودن را نقطه قوت بدانید؛ از آن میتوان یک روایت جهانی ساخت.
- موفقیت را صرفاً خوششانسی ندانید و مراقب فاصلهای باشید که با مخاطب ایجاد میکند.
تحسین مایک لی و ادامه ساخت فیلم
فرهادی روند کاری مایک لی را تحسین کرد؛ روشی که از بداههپردازی و کار جمعی آغاز میشود و در نهایت به فیلمنامهای ساختارمند میرسد. درباره خبر بازنشستگی احتمالی مایک لی، ابراز امیدواری کرد که او همچنان به ساخت فیلم ادامه دهد.
فرهادی که دو بار برنده جایزه اسکار شده و آثارش در داخل و خارج از ایران فروش قابلتوجهی داشتهاند، گفت آرزو دارد تا آخرین نفس فیلم بسازد و اعلام کرد نوشتن فیلمی جدید به زبان فارسی را آغاز کرده است.
چشمانداز
سخنان او در سارایوو فراسوی نقد صرف سینمایی قرار گرفت؛ دعوتی برای بازنگری در نقش رسانه، سیاست و فاصلهگذاری فرهنگی. فرهادی مسیر روشنی نشان داد: تمرکز بر انسانیت میتواند مرزها را کنار بزند و ارتباط واقعی میان مردم بسازد. او خود همچنان در این مسیر گام برمیدارد و وعدهٔ آثار تازه داده است.
