سازمان حفاظت از داده‌های هلند اوبر را به پرداخت 825 میلیون یورو جریمه کرده است. این حکم یکی از بزرگ‌ترین محکومیت‌ها در اتحادیه اروپا است و طبق گزارش رویترز، دومین جریمه بزرگ صادرشده تاکنون تحت قوانین عمومی حفاظت از داده‌های اتحادیه اروپا (GDPR) محسوب می‌شود. موضوع اصلی پرونده نحوهٔ غیرفعال‌سازی خودکار حساب رانندگان توسط اوبر است.

دلایل محکومیت

نهاد نظارتی هلند به این نتیجه رسیده که اوبر از سامانه‌هایی خودکار برای غیرفعال کردن حساب رانندگان استفاده کرده است بدون اطلاع‌رسانی کافی و بدون بررسی‌های انسانی مناسب، به‌ویژه در مواردی که غیرفعال‌سازی دائمی بوده است. مونیک وردیه، نایب‌رئیس این سازمان، این اقدام را تخلفی جدی توصیف کرده و تاکید کرده که تصمیم‌گیری‌های اثرگذار نباید صرفاً بر عهدهٔ الگوریتم‌ها گذاشته شود.

نکات کلیدی دربارهٔ نحوهٔ تصمیم‌گیری

  • اعلام ناکافی پیش از تعلیق یا غیرفعال‌سازی حساب‌ها.
  • عدم انجام بازبینی انسانی در موارد غیرفعال‌سازی دائمی.
  • قدرتمندی تصمیمات خودکار و تأثیر آن بر معیشت رانندگان.

موضع اوبر و ابهامات

اوبر می‌گوید بیشتر تعلیق‌ها کوتاه‌مدت است، غیرفعال‌سازی دائمی بدون بازبینی انسانی انجام نمی‌شود و رانندگان امکان درخواست تجدیدنظر دارند. نهادهای هلندی اما نمونه‌هایی را شناسایی کرده‌اند که در آن‌ها غیرفعال‌سازی دائمی بدون بازبینی انسانی رخ داده است، ادعایی که اوبر رد می‌کند.

  • ادعای اوبر: بسیاری از تعلیق‌ها موقتی است و فرایند تجدیدنظر فعال است.
  • ادعای نهاد نظارتی: شواهدی از غیرفعال‌سازی دائمی بدون بررسی انسانی وجود دارد.
  • واکنش اوبر: شرکت اعلام کرده علیه تصمیم اعتراض خواهد کرد و سخنگوی آن حکم را «نامتناسب» خوانده است. برای دریافت توضیحات بیشتر TechCrunch با اوبر تماس گرفته است.

شکایت رانندگان و نقش سازمان‌های مدافع داده

ابراهیم بن علی، راننده سابق اوبر در فرانسه، پس از غیرفعال شدن حسابش در سال ۲۰۱۹ شهادت ۱۷۱ راننده دیگر را جمع‌آوری و شکایت را به دفتر اروپایی اوبر در هلند برد. این پرونده با حمایت سازمان سوئیسی PersonalData.io و مؤسس آن، پال-اُلیویه دیهای، پیش رفت؛ این سازمان به رانندگان کمک کرد داده‌های مرتبط با تصمیم‌گیری را جمع‌آوری و تحلیل کنند تا نشان دهند تصمیمات چگونه اتخاذ شده‌اند.

پیشینه جریمه‌ها و گسترش پرونده

پیش از این نهاد هلندی علیه اوبر جریمه‌هایی صادر کرده بود: جریمه‌ای ۲۹۰ میلیون یورویی مربوط به نحوهٔ برخورد با داده‌های شخصی رانندگان و یک جریمهٔ ۱۰ میلیون یورویی دیگر. دیهای اعلام کرده قصد دارد با تشکیل شرکت StartClaims دعوای گروهی (class action) را سازمان‌دهی کند تا رانندگان برای دریافت خسارت حمایت شوند و از این مسیر پرونده‌ها را به دیگر بخش‌های اقتصاد گیگ و حوزه‌هایی مانند تبلیغات دیجیتال تعمیم دهد.

بحث حقوقی و پیامدها برای اقتصاد گیگ

این پرونده به دو پرسش مهم می‌پردازد: اول محدودهٔ مسئولیت پلتفرم‌ها در تصمیم‌گیری‌های خودکار و دوم نحوهٔ ترکیب نظارت انسانی با ابزارهای خودکار. برخی ناظران نسبت به کاهش توان اوبر در نظارت و مدیریت رفتار رانندگان هشدار داده‌اند؛ از سوی دیگر مطرح شده اگر اوبر رفتار مشابه کارفرما در اتخاذ مجازات‌ها داشته باشد، باید مسئولیت‌های ناشی از آن را نیز بپذیرد.

  • افزایش الزامات نظارت انسانی: پلتفرم‌ها ممکن است مجبور به افزودن لایه‌های بازبینی انسانی و مستندسازی شوند.
  • شفافیت الگوریتمی: الزامات شفافیت در نحوهٔ تصمیم‌گیری‌های خودکار تقویت خواهد شد.
  • ریسک مالی و حقوقی: امکان رشد دعاوی گروهی می‌تواند فشار مالی قابل‌توجهی بر پلتفرم‌ها وارد کند.

پیامدهای عملی و مسیر پیش‌رو

احتمال دارد تصمیم نهایی دادگاه تجدیدنظر، چارچوب‌های اجرایی پلتفرم‌ها دربارهٔ استفاده از سیستم‌های خودکار را تغییر دهد. اوبر از مسیرهای قانونی و فنی برای دفاع استفاده خواهد کرد؛ از جمله ارائه شواهد مبنی بر وجود فرایندهای تجدیدنظر و محدودیت در کاربرد تصمیمات خودکار. در عین حال نهادهای نظارتی اروپایی ممکن است الگوهای سختگیرانه‌تری برای حفاظت از حقوق افراد در مواجهه با تصمیم‌گیری‌های خودکار تعریف کنند.

منابع و اطلاعات بیشتر: گزارش‌های مرتبط توسط رویترز و پوشش خبری TechCrunch منتشر شده‌اند. برای مطالعه متن کامل مقررات مرتبط، صفحهٔ GDPR مرجع مفیدی است.