دونالد ترامپ مرزهای شمالی ایالات متحده را بابت عبور دود آتشسوزیهای جنگلی به خاک آمریکا متهم کرده و از نخستوزیر کانادا خواسته است مدیریت بحران را به عهده بگیرد، غرامت بپردازد و در صورت عدم تمایل، تعرفههای گمرکی را اجرایی کند. قطعاً حلقههای دودی که شهرهای آمریکایی را فرا گرفته، ریشه در سوختن درختان کانادا دارند و این موضوع منبع آلودگی لحظهای را مشخص میکند، اما تعیین محل وقوع آتشسوزی هیچگاه به معنای توزیع مسئولیت درباره شرایط آبوهوایی استثنایی که آن را تشدید میکند، نیست.
گزارشهای تاریخی انتشار دیاکسید کربن نشان میدهند از سال ۱۸۵۰ تا ۲۰۲۴، ایالات متحده حدود ۲۴ درصد از مجموع تولید این گاز در سطح جهانی را به خود اختصاص داده است. این رقم بیشترین سهم انباشته ملی در جهان به شمار میرود و ارزیابیهای علمی مستقل نیز در ردهبندی تأثیر کشورها بر گرمایش کرهی زمین، آمریکا را در صدر قرار میدهند. اگرچه چین در سالهای اخیر سالانه انتشار بیشتری را تجربه میکند، اما مقایسهی تولید سالانه نمیتواند ماهیت انباشته گازهای گلخانهای را پوشش دهد. شرایط اقلیمی حاکم بر فصل آتشسوزیهای امروز، طی نسلها و با مصرف بیرویهی سوخت فسیلی، ساماندهی حملونقل بر پایهی نفت و توسعهی صنعتی زودهنگام شکل گرفته است. هیچ کشوری سهم آمریکا در ایجاد گرمایش انباشتهی حاکم بر جنگلهای آمریکای شمالی را نداشته است.
علم انتساب اقلیمی چه میگوید؟
پژوهشگران اقلیمی مدعی نمیشوند که مولکولهای دیاکسید کربن جرقهی آتشسوزیهای منفرد را به بار میآورند. تمرکز این علم بر بررسی چگونگی تغییر شرایط اولیهی آغاز و گسترش آتش در اثر گرمایش است. افزایش دما پوشش گیاهی و خاک را تحریک میکند، خشکسالیها را تشدید میسازد و پنجرهی زمانی سوختن جنگلها را به طور چشمگیر گسترش میدهد. تغییرات اقلیمی برای ایجاد خسارات فاجعهبار نیازی به افزایش تعداد آتشسوزیها ندارد و همینکه مساحت مناطق خشک و قابلیت اشتعالپذیری را بالا میبرد، میتواند ابعاد بلایای طبیعی را به وجود آورد.
بررسیهای داورانبینده مربوط به فصل آتشسوزیهای فاجعهبار کانادا در سال ۲۰۲۳ نشان داد که فعالیتهای انسانی و گرمایش ناخواسته، احتمال سوختن وسعتی مشابه را در شرق و جنوبغرب کانادا بیش از دو برابر کرده است. همین عوامل احتمال وقوع یک فصل آتشسوزی طولانیمدت را بیش از پنج برابر افزایش دادند و شرایط جوی مساعد برای شعلهور شدن همزمان آتشسوزی در مناطق دوردست از یکدیگر را رقم زدند. کانادا با رکورد جدیدی در تعداد جرقهها مواجه نشد و نتیجهی استثنایی حاصل از بزرگشدنِ غیرعادی، ماندگاری بالا و گستردگی جغرافیایی آتشسوزیهای موجود بود.
وارونهنمودن مسئولیتهای جهانی
انجام ندادن مطالعهی انتساب اقلیمی برای آتشسوزیهای جاری، مجوزی برای نادیده گرفتن رابطهی اثباتشدهی میان گرمایش جهانی و شدت آتشسوزیهای کانادا نیست. احتیاط علمی در ارائهی درصد دقیق برای یک رویداد خاص، به هیچ وجه به معنای بیاعتباری علیت گستردهی تغییرات اقلیمی نیست. درخواست غرامت در این میان، تعادل مسئولیتها را بهکلی برهممیزند و آمریکا را به جایگاه یک همسایهی بیطرف تقلیل میدهد که قربانی تصمیمات کشوری دیگر شده است. حقایق تاریخی و دادههای اقلیمی نشان میدهند این کشور بزرگترین عامل ملی در ایجاد گرایشی است که احتمال و ویرانگری این نوع حوادث را افزایش میدهد.
معیارهای جدی پاسخگویی فرامرزی اقلیمی باید ریشه در انتشار تاریخی و سیاستهای جاری داشته باشند. آمریکا همچنان تصمیمات حکومتی اتخاذ میکند که پشتیبان تولید سوختهای فسیلی است و چارچوبهای زیستمحیطی را تضعیف مینماید. آرای عمومی در سال ۲۰۲۴ نشان داد که رایدهندگان با دیدن رویکرد کاندیدایی که قوانین اقلیمی و مقررات زیستمحیطی را به چالش میکشد، او را برای دورهی دوم به قدرت بازگرداندند. این روند نشان میدهد که مرزهای سیاسی در برابر چالشهای اقلیمی عملاً بیمعنا میشوند و آیندهی امنیت زیستمحیطی قارهی آمریکای شمالی، نیازمند نگاهی فراتر از تقصیرکشیهای سیاسی و متکی بر همکاری علمی و سیاستگذاریهای مبتنی بر داده است.
